English
Έμβλημα της Κυπριακής Δημοκρατίας Τμήμα Αρχαιοτήτων


Αρχική Σελίδα |Συνήθεις Ερωτήσεις | Χάρτης Πλοήγησης | Συνδέσεις | Επικοινωνία
Αναζήτηση:  
Αναζήτηση
Ειδική Αναζήτηση         
Ανασκαφές
Πίσω
ΕκτύπωσηΕκτύπωση


Καταλύμματα των Πλακωτών: Τμήμα Αρχαιοτήτων

Καταλύμματα των Πλακωτών (2014)


(Υπεύθυνη ανασκαφής: Δρ. Ε. Προκοπίου)

    Το Υπουργείο Συγκοινωνιών και Έργων, Τμήμα Αρχαιοτήτων, ανακοινώνει τη λήξη της 8ης ανασκαφικής περιόδου στη θέση Καταλύματα των Πλακωτών Ακρωτηρίου. Η ανασκαφή εκτελείται κάτω από τη διεύθυνση της Αρχαιολογικής Λειτουργού Α’, Δρ. Ελένης Προκοπίου.

    Σε αυτήν συμμετείχαν εθελοντικά μεταπτυχιακοί αρχαιολόγοι Κύπριοι (οι κ. κ. Ντόρια Νικολάου, Παναγίδης Παναγιώτης και Παπαντωνίου Μαρία) και ξένοι ( οι κ.κ. S.J Boughton, A. Blanks, G. Lantz, S. Dalton, L. Intelmann), μέσα από το Ευρωπαϊκό Eκπαιδευτικό πρόγραμμα Leonardo da Vinci: Graduate European Archaeological Skills Exchange (GrEASE). Η ανασκαφή τυγχάνει επίσης της υποστήριξης συνεργείου συντήρησης ψηφιδωτών υπό την εποτεία του δρος. Ελευθέριου Χαραλάμπους, ενώ τα σχέδια γίνονται υπό την καθοδήγηση της Τεχνικού Α’ κ. Τσιάμπερλαιν Μαίρης. Στην ανασκαφική διαδικασία συμμετέχουν επίσης, μέσα από πρόγραμμα θεραπευτικής υποστήριξης, βετεράνοι του βρετανικού στρατού, ενώ έχει λειτουργήσει παράλληλα και ως χώρος εκπαιδευτικού προγράμματος για παιδιά δημοτικού σχολείου.

    Τα ερείπια της θέσης Καταλύματα των Πλακωτών εκτείνονται σε σχήμα Π, γύρω από μία φυσική λεκάνη του δάσους Ακρωτηρίου, και η ανασκαφή, η οποία ξεκίνησε το 2007, εξελίσσεται στη νότια πτέρυγα του συγκροτήματος αυτού, η οποία συμπεριλαμβάνει ένα σύμπλεγμα από δύο ναούς (Οικοδομήματα Α’ και Β’), εκατέρωθεν περίστυλου αιθρίου, με χώρους εγκατάστασης στα νότια και στα ανατολικά και εργαστήρια στα βόρεια. Ανοίγματα υπάρχουν σε όλες τις γωνίες του αιθρίου, εκ των οποίων τα μεν νότια επικοινωνούν με προσκτίσματα στο εσωτερικό, ενώ τα βόρεια με τις πλευρές ενός μεγάλου αίθριου χώρου, γύρω από τον οποίον αναπτύσσονται οι τρεις πτέρυγες του συνόλου του συγκροτήματος .

    Η ανασκαφή τα δύο τελευταία χρόνια (2013-2014) έχει επικεντρωθεί στη διερεύνηση του Οικοδομήματος Β’. Έχει ήδη ολοκληρωθεί η αποκάλυψη εξάστυλου προπύλου, σε επαφή με την ανατολική στοά του αιθρίου της πτέρυγας και το δυτικότερο τμήμα του οικοδομήματος, το οποίο έχει συνολικό πλάτος 20μ. και διαχωρίζεται σε τρία κλίτη. Το συνολικό μήκος του ναού, συμπεριλαμβανομένου και του προπύλου, εκτιμάται ότι ξεπερνά τα 47 μέτρα. Σε αντίθεση με το Οικοδόμημα Α’ (μία τρίκλιτη βασιλική με εγκάρσιο κλίτος ), το οποίο διέσωζε σε πολύ καλή κατάσταση ψηφιδωτό επιδαπέδιο διάκοσμο σε όλη του την έκταση, στον νέο αυτόν ναό η ψηφιδωτή επιδαπέδια διακόσμηση κάλυπτε μόνο το κεντρικό και το νότιο κλίτος, και δεν έχει διασωθεί παρά μόνο αποσπασματικά. Το βόρειο κλίτος φέρει δάπεδο από κυπριακό γυψομάρμαρο.

    Οι ψηφιδωτοί τάπητες που έχουν διασωθεί στο κεντρικό κλίτος είναι διατεταγμένοι σε τρείς ζώνες, εκ των οποίων η κεντρική είναι στενότερη και υποδηλώνει έναν αξονικό διάδρομο. Σε αυτόν τον διάδρομο αποκαλύφθηκε σημαντική επιγραφή σε μετάλλιο, η οποία παραπέμπει σε ύμνους της Θείας Λειτουργίας, οι οποίοι σε νεώτερα κείμενα αντιστοιχούν με τα αντίφωνα της μικρής Εισόδου, κατά την εορτή των Εισοδίων της Θεοτόκου.

    Ανάμεσα στα ευρήματα συγκαταλέγονται πολυάριθμα θραύσματα από μαρμάρινα αρχιτεκτονικά μέλη (κίονες, κορινθιακά κιονόκρανα), αλλά και ασβεστολιθικά, κυρίως θραύσματα από επιστέψεις οριζόντιου επιστυλίου από το οποίο βρέθηκαν αρκετά ακέραια μέλη, διακοσμημένα με ανάγλυφα φύλλα άκανθα, θραύσματα από διάτρητα μεσοκιόνια διαφράγματα, ή διαφράγματα παραθύρων, τράπεζες από εισηγμένα πολυτελή μάρμαρα, νομίσματα, και ένας σημαντικά μεγάλος αριθμός από μικρές πολύχρωμες και επίχρυσες ψηφίδες, ο οποίος υποδεικνύει ότι σημαντική έκταση της επιφάνειας των τοίχων του νέου οικοδομήματος ήταν διακοσμημένη με εντοίχειο ψηφιδωτό διάκοσμο.

    Τα δύο εκκλησιαστικά αυτά οικοδομήματα, η διάταξη, οι μέχρι σήμερα επιγραφές, αλλά και τα ευρήματα συνθέτουν ένα σύνολο/σύμπλεγμα ιδιαίτερα σημαντικό όχι μόνο για την ιστορία και την αρχαιολογία της νήσου, αλλά και για την μελέτη των διεργασιών μετεξέλιξης της λειτουργικής τάξης κατά τον 7ο αιώνα.


Καταλύμματα των Πλακωτών (2014)


Καταλύμματα των Πλακωτών (2010)


(Υπεύθυνη ανασκαφής: Δρ. Ε. Προκοπίου)



Το Υπουργείο Συγκοινωνιών και Έργων, Τμήμα Αρχαιοτήτων, ανακοινώνει τη λήξη της τέταρτης ανασκαφικής περιόδου (11.10-30.11.2010), την οποίαν διεξάγει στη θέση Καταλύμματα των Πλακωτών της Χερσονήσου του Ακρωτηρίου των Γάτων, υπό τη διεύθυνση της δρος Ελένης Προκοπίου, Αρχαιολογικής Λειτουργού Α΄.

Σε αυτήν συμμετέχουν, εκτός από την τεχνικό σχεδιάστρια του Τμήματος Αρχαιοτήτων Λευκωσίας κ. Μ. Τσιάμπερλαιν, τα μέλη του συνεργείου συντήρησης ψηφιδωτών της Επαρχίας Λεμεσού, υπό την εποπτεία του Δρος Ελ. Χαραλάμπους (Χρ. Ορφανού, Μ. Τριανταφυλλίδου και Π. Παναγή).

Συμμετέχουν επίσης στα πλαίσια του Eυρωπαϊκού προγράμματος Leonardo da Vinci, GrEASE (Graduate European Archaeological Skills Exchange) μεταπτυχιακοί φοιτητές Βρετανικών Πανεπιστημίων (οι κ.κ. David Abell, Bilal Badat, Kate Bayford, Edina Vina Gillham, Jeremy Hallatt, Alexandra Key, Rebecca Lees, Yvette Marks, Victoria Platt και Alexander Matsangou), καθώς και Κύπριες φοιτήτριες υποψήφιες διδακτορικών (κ.κ. Ντόρια Νικολάου και Ράνια Μιχαήλ).

Αποκαλύφθηκε κατά τη φετεινή χρονιά ένα ακόμα τρίκλιτο σκέλος, στα ανατολικά, του ιδιόμορφου νάρθηκα-μαρτυρίου, που ανασκάπτεται στη θέση αυτή από το 2007, η κάτοψη του οποίου αποκτά πλέον σχήμα Τ, με πλάτος στον άξονα Βορρά-Νότο 36 μέτρα και συνολικό μήκος 29 μέτρων, χωρίς την εξέχουσα στα δυτικά αψίδα. Τρία ανοίγματα (τρίβηλον) στα ανατολικά άκρα του κάθε κλίτους του ανατολικού σκέλους συνδέουν, κατά πάσαν πιθανότητα, το δυτικό αυτό μνημειώδες οικοδόμημα με τον κυρίως ναό, οι διαστάσεις και η μορφή του οποίου δεν έχουν ακόμα εξακριβωθεί.
Καταλύμματα των Πλακωτών: Γενική εικόνα από ανατολικά


Στη νότια πλευρά του ανατολικού αυτού σκέλους αποκαλύφθηκαν βοηθητικοί χώροι (προσκτίσματα), ενώ στα βόρεια, παράλληλα με το βόρειο κλίτος, συνεχίζεται, χωρίς διαχωριστικά, η αποκάλυψη μίας μακρόστενης αίθουσας (κατηχούμενον) και μίας στοάς με πεσσοστοιχία. Η ανέγερση του μνημείου χρονολογείται πλέον με ασφάλεια στο β΄ μισό της πρώτης δεκαετίας της Βασιλείας του Ηρακλείου (μεταξύ του 616 και 619 μ.Χ), ενώ η εγκατάλειψη και η καταστροφή του φαίνεται να γίνεται λίγο πριν από τα μέσα του 7ου αιώνα.

Διαπιστώθηκε φέτος ότι τα στρώματα καταστροφής της καμαροσκεπούς ανωδομής, που είχε υποδειχθεί από τις προηγούμενες ανασκαφές, δεν καταλαμβάνουν παρά μόνο τα πλάγια κλίτη και όχι τα κεντρικά, γεγονός που υποδεικνύει ότι πάνω από αυτά (δηλ. τα κεντρικά κλίτη) υπήρχε μάλλον ξύλινη δίρρυτη στέγη, η οποία απομακρύνθηκε, από το μνημείο κατά την εγκατάλειψή του και πριν από την κατάρρευση του από τον καταστροφικό σεισμό των μέσων του 7ου αιώνα, γι’ αυτό και δεν μπορούσε να τεκμηριωθεί μέχρι σήμερα στο στρώμα καταστροφής.

Στη διασταύρωση των κεραιών του Τ, πάνω δηλαδή από το μυτατώριο (μία υπερυψωμένη λειτουργικής χρήσης εξέδρα που περιγράφεται στο περυσινό ανακοινωθέν), φερόταν, κατά πάσαν πιθανότητα, ξύλινος τρούλλος, τον οποίον βάσταζαν τέσσερα σύνθετα στηρίγματα σχήματος Τ και Γ στα άκρα απόληξης των εσωτερικών κιονοστοιχιών των τριών σκελών, που συνθέτουν κανονικό τετράγωνο με πλευρά 6.15μ.

Στα δάπεδα του νέου σκέλους αποκαλύφθηκαν 9 ακόμα τάπητες με ξεχωριστές ψηφιδωτές συνθέσεις, που σώζονται σε αρκετά καλή κατάσταση. Εξ αυτών οι δύο κεντρικοί τάπητες, του κεντρικού και του βορείου κλίτους, αναπτύσσονται γύρω από ενεπίγραφα μετάλλια/ασπίδες. Σε άριστη κατάσταση σώζεται η επιγραφή στη μικρή ασπίδα του νοτίου κλίτους, στην οποίαν αναγράφεται ο πρώτος στίχος από τον 142ο ψαλμό του Δαυίδ: ‘ Κύριε εἰσάκουσον τῆς προσευχῆς μου».

Τα κινητά ευρήματα από τα στρώματα καταστροφής εξακολουθούν να μαρτυρούν την πολυτέλεια του οικοδομήματος. Σε αυτά συγκαταλέγονται, όπως και στην περσινή ανασκαφή πάμπολλα θραύσματα μαρμάρινων αρχιτεκτονικών μελών και ορθομαρμαρώσεων από μάρμαρα της Προκοννήσου, μικρές κρούστες από συνθέσεις εντοίχειου μαρμαροθετήματος και πολλές μικρές διάσπαρτες ψηφίδες από εντοίχεια ψηφιδωτή διακόσμηση, κυρίως γυάλινες επιχρυσωμένες και μη, καθώς και πολύτιμες ψηφίδες από κογχύλια μαργαριταριών. Βρέθηκαν επίσης πολλά χάλκινα νομίσματα, που συνετέλεσαν στην εξαγωγή συμπερασμάτων σε σχέση με τη χρονολόγηση του μνημείου, χάλκινοι σύνδεσμοι για τις ορθομαρμαρώσεις, σιδερένια καρφιά, θραύσματα από μαρμάρινες τράπεζες προσφορών, υαλοπίνακες φωτιστικών διαφραγμάτων, και πολλά θραύσματα από γυάλινες καντήλες.

Η χρονολόγηση του μνημείου, μεταξύ του 616-619 μ.Χ, και η σύντομη διάρκεια χρήσης του (μέσα 7ου), η μεγάλη τυπολογική του συνάφεια με το Ιουστινιάνειο μαρτύριο του Αγίου Μηνά στην Μαρεώτιδα της Αλεξάνδρειας και η πολύ καλά μελετημένη λειτουργική του διάταξη, καθώς και ο ταφικός του χαρακτήρας, καθιστούν πολύ πιθανή την ερμηνεία του ως χώρου φιλοξενίας προσφύγων από τις ενπερίστατες Eκκλησίες/ Πατριαρχεία των Ανατολικών Επαρχιών της Αυτοκρατορίας (Συρία, Παλαιστίνη, Αίγυπτος), οι οποίες την εποχή εκείνη είχαν περάσει στα χέρια των Περσών. Σημαντικότατο ρόλο στην εξαγορά, απελευθέρωση και φιλοξενία προσφύγων και λειψάνων διαδραμάτισαν την εποχή αυτή, σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, ο Αμαθούσιος Πατριάρχης Αλεξανδρείας Άγιος Ιωάννης ο Ελεήμων και ο Επίσκοπος Αμαθούντας Θεόδωρος, τόσο στην Αλεξάνδρεια αρχικά όσο και στην Κύπρο.
Καταλύμματα των Πλακωτών: Επιγραφή στο νότιο κλίτος















Αρχή Σελίδας


Καλύτερη Απεικόνιση με MS Internet Explorer 5.5+, Netscape Navigator 6.2+


© 2005 - 2018 Κυπριακή Δημοκρατία, Υπουργείο Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων

Τμήμα Αρχαιοτήτων
Αρχική Σελίδα | Κυβερνητική Πύλη Διαδικτύου | Αποποίηση | Υπεύθυνος Σελίδας